Narodowcy w kulturze dwudziestolecia międzywojennego

„Prosto z Mostu” – oblicze ideowe czasopisma

Przedwojenny tygodnik literacko-społeczny „Prosto z Mostu” szybko zdobył sobie dużą popularność i trwałe miejsce na krajowym rynku prasowym. Sięgali po niego ci, którzy nie chcieli ze względów ideowych czytać liberalnych „Wiadomości Literackich” i sympatyzowali z obozem narodowym. »

Kwestia ukraińska w publicystyce politycznej Feliksa Konecznego

Po upadku Związku Radzieckiego państwo to podzieliło się na szereg – formalnie odrębnych, chociaż powiązanych ze sobą więzami różnorodnych zależności politycznych, gospodarczych, a nawet mafijnych układów – państw. Państwem niepodległym stała się również Ukraina, sąsiadująca z Polską. Relacje pomiędzy naszymi narodami – polskim i ukraińskim – układały się na przestrzeni zwłaszcza ostatniego, XX wieku, rozmaicie. Aby je zrozumieć, należy skrupulatnie i obiektywnie badać źródła historyczne, aby dzięki nim dostrzec, jakie były przyczyny konfliktów pomiędzy nami oraz jakie są możliwości wzajemnego porozumienia. Problematyką ukraińską zajmował się w swej publicystyce Feliks Koneczny, który jako redaktor „Świata Słowiańskiego”, pisma podejmującego szeroko rozumianą problematykę słowiańską, poświęcił jej stosunkowo wiele miejsca, pisząc jeszcze przed I wojną światową na ten temat szereg artykułów. »

Filozoficzne podstawy programu szkolnego

Wpływ konkretnej filozofii widać w każdej istotnej decyzji dotyczącej nauczania i wychowania. Filozofia odgrywa zasadniczą rolę w procesie kreowania programu. Jest głównym punktem odniesienia w formułowaniu i uzasadnianiu celów kształcenia, w dobieraniu i strukturyzowaniu wiedzy, w ustalaniu najważniejszych metod i czynności. Przenika wszystkie elementy programu. »

Pomagał zrozumieć człowieka i jego dzieje

Ojciec Krąpiec należał do pokolenia Polaków, które niestrudzenie przypominało nam o naszej wielkości. Co ważne, on też tę wielkość budował własną pracą. »

O ludzką politykę

Ostatnia, krótka rozmowa, jaką odbyłem z ojcem Mieczysławem Krąpcem, dotyczyła spraw politycznych. Ojciec wziął mnie pod rękę i podkreślił wagę i potrzebę kontynuacji mówienia do Narodu za pośrednictwem Radia Maryja o sprawach publicznych, wyraźnie zachęcając do tej posługi. Odbieram to jako ostatnie dla mnie wskazanie ojca, coś w rodzaju testamentu. »

Wybitny pedagog

Ojciec Mieczysław Albert Krąpiec był nie tylko wieloletnim nauczycielem akademickim. Mówi się o nim jako współtwórcy Szkoły (Lubelskiej Filozoficznej). Przez wielu z nas był uznawany nie tylko za jednego z pedagogów, ale i Mistrza. »

Aby duch ludzki w pełni rozwinął skrzydła

Współcześni nierzadko swoim pojmowaniem roli wiary i rozumu oraz relacji pomiędzy nimi wymierzają bolesny policzek Bogu jako Stwórcy człowieka, Temu, który powołał do istnienia rozumnie uporządkowany świat i ludzką osobę zdolną go poznawać. Jednym z wielkich mistrzów wskazujących drogę w tej trudnej sytuacji jest Jan Paweł II – Mistrz harmonii pomiędzy wiarą i rozumem. »

Roman Dmowski i jego przełom polityczny

W lipcu 1999 r. przysłuchiwałem się sejmowej dyskusji nad projektem uchwały o uczczeniu pamięci Romana Dmowskiego. Józef Oleksy i Andrzej Wielowieyski widzieli mankamenty w poglądach Dmowskiego, ale przecież nikt trzeźwy nie zaprzeczy dziejowej roli tego męża stanu. Dlatego nie jest dziś sprawą prostą napisać o Dmowskim i nie zawrzeć w tym truizmu. »

Neuropedagogika, czyli koniec pedagogiki

W środowisku pedagogicznym w ostatnich latach można zaobserwować nerwowe poruszenie. Naukowcy i praktycy zachwycają się nad swoistym mariażem pedagogiki z biologią. Najnowsze odkrycia w dziedzinie neurologii mają maksymalnie usprawnić proces nauczania i sprokurować prawdziwą „rewolucję w uczeniu”. Niektórzy wręcz wieszczą „koniec pedagogiki”. Bo komu będzie potrzebna jeszcze ta leciwa wiedza, gdy potencjał ludzkiego umysłu zostanie w pełni wyzwolony? »

Odpowiedzialność władzy za dobro wspólne w kontekście współczesnej marginalizacji państwa

Odrzucenie klasycznego rozumienia polityki jako etyki w wymiarze społecznym, w której na władzy spoczywa odpowiedzialność za realizację dobra wspólnego osobowego, doprowadziło do zasadniczego przeniesienia akcentów w sposobie rozumienia roli rządzących. Władza państwowa jako gwarant porządku opierać się ma wyłącznie na sile. W rezultacie zyskała ogromną przewagę zarówno nad jednostkami jak i rządzonym społeczeństwem. Stąd niejako naturalny wydawał się zaproponowany przez Monteskiusza podział władzy zrodzony z obawy przed jej nadużyciami. W rezultacie uruchomiony został proces, który można nazwać wirtualizacją polityki. We współczesnym państwie ustawodawca nierzadko podejmuje decyzje nie starając się przewidzieć możliwych ich skutków. Władza wykonawcza, choć musi je realizować, to może to czynić bez należytej determinacji i skuteczności. Kwestie sporne rozstrzyga zaś władza sądownicza, która nie bierze odpowiedzialności za realny ich skutek, lecz za zgodność z przepisami wyższego rzędu. Do tego klasycznego podziału dołącza dziś tzw. władza czwarta, czyli media, których wpływ na rządzenie jest ogromny, ale działają one poza formalnymi strukturami władzy i za nic w związku z tym w sferze politycznej nie ponoszą odpowiedzialności. »

Hiszpańska wizja Europy w latach izolacji 1945-1955

Lata 1945-1955 to okres izolowania Hiszpanii na arenie międzynarodowej jako kraju zadeklarowanego (pomimo faktycznej neutralności) po stronie państw „Osi”. Izolacja sprzyjała w znamienity sposób utrwaleniu władzy generała Franco, który był gwarantem stabilizacji wewnętrznej i utrzymania całości państwa wobec zagrożeń zewnętrznych. Dotkliwym skutkiem wykluczania Hiszpanii z relacji międzynarodowych było wyłączenie jej z Planu Marshalla, w ramach którego kraje Europy Zachodniej odbudowały swoją gospodarkę i poprzez wzrost zamożności społeczeństw utrwaliły zaufanie do systemu demokratycznego opartego na wolnym rynku. Odpowiedzią generała Franco na taką sytuację międzynarodową było odwołanie się do nacjonalizmu hiszpańskiego, który w sytuacji zagrożenia zewnętrznego, skutecznie zmobilizował społeczeństwo. W polityce zewnętrznej możliwości manewru Hiszpanii były ograniczone. Istniały tylko dwa kierunki inicjatyw. Pierwszy to integracja Półwyspu Iberyjskiego poprzez zacieśnienie sojuszu z Portugalią. Drugi natomiast, to Ameryka Południowa, której kraje nie tylko nie brały udziału w izolowaniu Hiszpanii, lecz pracowały aktywnie na rzecz zakończenia tej izolacji. Osamotnienie Hiszpanii na arenie międzynarodowej nie trwało długo. Stanowczy antykomunizm Franco spowodował, iż Madryt stał się cennym partnerem Zachodu w nowych realiach „zimnej wojny”. Okres izolacji Hiszpanii po II wojnie światowej jest szczególnie bogaty w twórczą myśl polityczną dotyczącą przeobrażeń wewnętrznych Europy i jej relacji ze światem zewnętrznym. Hiszpańscy autorzy tworzący w tym okresie podkreślali, iż każdy kraj europejski osiąga rozwój cywilizacyjny dzięki korzystaniu z dorobku wszystkich narodów tworzących Europę. »

Szkoła – kuźnią talentów czy zaprzepaszczonych szans?

Szkoła ze swej istoty powinna służyć rozwojowi młodego człowieka i stwarzać możliwości realizowania posiadanych uzdolnień. Taka jest bowiem podstawowa powinność nauczyciela – uformować ucznia według potencjalności jego ludzkiej natury, czyli pomóc mu w poznaniu samego siebie i pokierować jego rozwojem zgodnie z odkrytymi zasobami zdolności, talentów czy przesłanek geniuszu. Ważne jest przy tym wskazanie ostatecznego celu, dla którego każdy człowiek zostaje obdarowany określonym, lecz zróżnicowanym bogactwem, co znakomicie ilustruje ewangeliczna przypowieść o talentach. Presja ideologiczna, niestabilność programowa, napór liberalnych koncepcji pedagogicznych nie ułatwia nauczycielowi pracy z uczniem, ani uczniowi pracy nad sobą. Pomimo że dokumenty ministerialne regulujące pracę szkoły wciąż mówią o „zwiększaniu szans edukacyjnych” i „wspieraniu rozwoju” uczniów, bez trudu daje się zauważyć systematyczne obniżanie poziomu intelektualnego młodych ludzi niezależnie od wyników egzaminów zewnętrznych. »

Edutainment a kształtowanie charakteru

Klasyczna pedagogika doceniała znaczenie odpoczynku i zabawy. Co więcej, radość podniesiono do rangi sprawności moralnej, którą określano mianem eutrapelii, czyli mądrej i rozumnej zabawy, zachowującej odpowiednią dla siebie miarę. Dzięki współczesnemu stylowi życia, opartemu na ludzkiej koegzystencji z mediami oraz na nastawieniu ukierunkowanym na poszukiwanie wciąż nowych wrażeń i przyjemności, z natury ludzkiej wychodzi wieszczony przez holenderskiego badacza Johana Huizinga homo ludens (łać. człowiek zabawy). Z tego względu coraz większą popularność zyskuje pomysł łączenia rozrywki z edukacją (z angielska Edutainment). Moralny aspekt tych działań zawsze należy oceniać mając na względzie konkretne treści i zastosowane środki. »

Klasyczna koncepcja wychowania w epoce konsumpcji

Żyjemy w czasach, w których nieustannie rośnie skala konsumpcji różnorodnych dóbr przez człowieka, a wraz z tym rośnie znaczenie konsumpcji dla życia ludzkiego w ogóle. W naszych czasach przestała ona pełnić rolę fundamentu i środka biologicznego trwania człowieka, a stała się jego zasadniczym celem i zasadą formującą relacje międzyludzkie. O ile więc kultura konsumpcjonizmu nie jest w dziejach ludzkości niczym nowym, o tyle niepokój budzi skala tego zjawiska, które pomimo ogromnych obszarów nędzy we współczesnym świecie, jest udziałem znacznej części ludzkości. Nadmierna konsumpcja niesie ze sobą wiele negatywnych skutków dla życia społeczeństw, jakimi są, m.in.: masowe migracje, wojny czy zniszczenie środowiska naturalnego. Jednakże największe wyzwanie niesie ona dla samego człowieka, który wśród różnych towarów oferowanych do konsumpcji coraz częściej umieszcza siebie, gwałcąc tym samym swoją godność osobową. Ten stan jest wyzwaniem dla myśli klasycznej i klasycznej koncepcji wychowania, która podkreśla transcendencję osoby ludzkiej nad światem biologiczno-społecznym i wskazuje mu jako jedyny adekwatny cel istnienia i działania dobro przekraczające to wszystko, co napotyka on w przygodnym świecie. »

Historia w ujęciu Eryka Voegelina

Problem stosunku filozofii do dziejów, w szczególności do przemian życia społecznego, był istotnym wątkiem w historii myśli ludzkiej, a w nowożytności zrobił wręcz zawrotną karierę „zwieńczoną” teorią Hegla i marksistowską praktyką. Współcześnie istotnym motywem podejmowania badań nad tym zagadnieniem jest kryzys poznania humanistycznego, w tym historycznego. Zarówno krytyka modernizmu, jak i brak satysfakcjonującej ludzką racjonalność alternatywy po stronie dominującego postmodernizmu inspiruje do poszukiwań. Historycy i filozofowie wciąż na nowo powracają do pytań: Jak rozumieć dzieje? Czy są one poznawalne, czy też mogą być jedynie kanwą do konstruowania dowolnie rozumianych „narracji”? Czy filozofia może dokonać metafizycznego opisu „dziejowości”? Czym jest historia jako dyscyplina humanistyczna? W szczególności jak należy rozumieć jej przedmiot, cel i metodę? Jednym ze współczesnych myślicieli podejmujących te problemy był Eryk Voegelin (1901-1985) uznawany za jednego z najwybitniejszych i najbardziej oryginalnych dwudziestowiecznych historyków filozofii starożytnej, a także za klasyka konserwatywnej filozofii politycznej. »

Kształcenie charakteru w praktyce szkolnej

W przepisach konstytuujących współczesną polską szkołę, a często także w praktyce nauczycieli trudno dopatrzeć się takiego kierunku działań, który wdrażałby uczniów do pracy nad charakterem, czyli do formowania w sobie stosownych dyspozycji, dzięki którym możliwe jest dokonywanie wyborów moralnych w duchu obiektywnej prawdy. Uczniowie deklaratywnie akceptują wartości, o których słyszą od swoich nauczycieli, które dostrzegają w sylwetkach bohaterów narodowych i postaci literackich i nawet chcieliby je urzeczywistniać w swoim życiu. Nie znajdują jednak siły, by podjąć trud doskonalenia własnej osobowości. Brak tej siły to właśnie brak charakteru. Wydaje się więc, że mówienie w szkole o wychowaniu do wartości tak długo nie będzie przynosiło oczekiwanych rezultatów, jak długo nie znajdzie zrozumienia w środowisku szkolnym idea systematycznej pracy nad charakterem, będąca elementem klasycznej koncepcji wychowania i nauczania. »

Ewolucjonizm czy kreacjonizm –

Uwagi na marginesie pracy „De idee religionis genesi in evolutionismo Darvino-Spenceriano” ks. Idziego Radziszewskiego

Dla środowisk Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego ogromne znaczenie ma postać Idziego Radziszewskiego, założyciela wszechnicy lubelskiej. Niezwykle ważny jest kontekst powołania do życia uczelni, a w szczególności cel, jaki przyświecał założycielowi. Ksiądz Radziszewski w dużym stopniu swoje poglądy ukształtował w czasie pobytu w Lowanium (1898-1900), gdzie napisał pracę doktorską noszącą tytuł „Geneza idei religijnej w ewolucjonizmie darwińsko-spencerowskim”. Rozprawa dotykała kwestii fundamentalnych – pytania o pochodzenie człowieka, wpływając na uznawaną przez twórcę KUL-u koncepcję humanistyki i teologii, a także samego uniwersytetu. »

Suwerenność państwa narodowego w świecie globalnym

Na tle globalizacji jako konsekwencji rewolucji przemysłowo-technologicznej istnieje tendencja do szerzenia ideologii globalizmu, która proces zacieśniania więzi międzynarodowych w określonych sferach życia, podporządkowuje zamysłowi ścisłej integracji w sferach pozostałych w celu zbudowania jednej struktury politycznej z trudnymi do przewidzenia skutkami dla dotychczasowych, państw, kultur i narodów. Wyprowadzenie z integracji rynkowo-ekonomicznej pomysłu powołania struktury o charakterze politycznym, wyposażonej w środki do sprawowania władzy politycznej na całym globie, ale również mającej wpływ na kulturę, moralność czy religię jest bez wątpienia rezultatem ideologii. A znamieniem każdej ideologii jest jej praktyczne ukierunkowanie, a więc nastawienie na ukształtowanie świata stosownie do zawartej w niej doktryny niezależnie od jej zborności z rzeczywistością. Zaczątki działań idących w kierunku powołania władzy o charakterze globalnym możemy zaobserwować już dziś. »