|
W jednym ze swoich programów prof. Miodek z właściwym sobie
poczuciem humoru i dystansem przytaczał krążący dowcip na swój temat:
Rozmawiają dwie blondynki. Jedna pyta drugą:
– Słuchaj, pisze się Irak czy Iran?
Druga odpowiada:
– Wiesz, naprawdę nie wiem. Może zapytajmy prof. Miodka?
Pierwsza na to z powątpiewaniem:
– E..., to nie ma sensu. On i tak odpowie, że można tak, ale
można też tak...
W rzeczywistości nie zawsze można bez popełniania błędu
językowego użyć form alternatywnych, choć język stwarza ogromne możliwości w tym
zakresie. Często jest tak, że dopuszczalne są dwie równorzędne formy jako
właściwe z punktu widzenia normy językowej (np. patrzał/patrzył), ale nierzadko
też warianty pewnych form językowych są nacechowane stylistycznie, w słowniku
noszą kwalifikatory: przestarzały, rzadki, potoczny lub wulgarny.
Przy okazji tego zagadnienia językowego zastanowić się warto
choćby nad istotami duchowymi, jakimi są anioły – a może aniołowie? Właśnie.
Kiedy użyjemy formy „anioły”, traktujemy je jak psy i koty, natomiast gdy
powiemy: „aniołowie” (lub forma starsza obecna np. w wielu kolędach „anieli”)
końcówka „-owie” przybliża te istoty do osób ludzkich, i to jeszcze pełniących
wysokie funkcje: królowie senatorowie, konsulowie, profesorowie. Świadomy tej
różnicy Tolkien (a za nim polski tłumacz) nie pisze o stworzonych przez siebie
postaciach tak jak nakazywałby słownik: „elfy”, „krasnoludy”, ale używa formy
„Elfowie”. „Krasnoludowie”, by nadać im cechy osobowe.
Język jest przestrzenią do tego, by zrealizować cel odwrotny:
wyrazić brak szacunku do kogoś za pomocą użycia odpowiedniej formy. Jeśli
zamiast profesorowie, powiemy profesory, dajemy wyraźny sygnał o naszym stosunku
emocjonalnym do tej grupy zawodowej. Podobnie rzecz się ma gdy mówimy:
policjanty, ministry itd.
Pewną ciekawostkę stanowi fakt, że niektóre rzeczowniki
męskoosobowe mają tylko końcówkę deprecjatywną, czyli mówimy: chamy (nie
chamowie) i takoż: pętaki, gamonie, leniuchy, łachudry, nieroby, matoły... W
formie językowej została już więc na stałe wpisana ocena moralna typu
zachowań.
|
RSS