Dlaczego „Światoogląd”?

Ten dział wortalu przeznaczony jest do publikacji popularnonaukowych i naukowych tekstów poświęconych szeroko rozumianemu życiu społecznemu. »

Obóz Wielkiej Polski

Między politycznym realizmem a romantyzmem

Obóz Wielkiej Polski to organizacja, która do dziś wywołuje duże kontrowersje, dla jednych stanowi koronny dowód na „faszyzację” obozu narodowego w latach międzywojennych, inni chcą w niej widzieć wyraz nowego ducha, który przedstawiciele młodej generacji narodowców tchnęli w tetryczejącą endecję. W obydwu tych opiniach można odnaleźć trochę prawdy, jednak pytanie, na które przede wszystkim należałoby sobie odpowiedzieć brzmi: skąd potrzeba stworzenia tego rodzaju struktury? Co zadecydowało o tym, iż powołano ją do życia? Jakie zadania przed nią stawiano, jaką rolę dla niej przewidywano, a jaką spełniła? »

Inwigilacja prorządowych partii politycznych przez Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Lublinie

Od powstania Resortu Bezpieczeństwa Publicznego w 1944 r. jednym z głównych zadań aparatu bezpieczeństwa publicznego było inwigilowanie oraz obserwowanie działalności poszczególnych partii politycznych. Informacje te znajdziemy w różnego rodzaju raportach czy sprawozdaniach, który wysyłane były przez różne terenowe Urzędy Bezpieczeństwa do Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Lublinie. Resort zdawał sobie sprawę, że samo jego istnienie nie zapewni ani rządowi ani Polskiej Partii Robotniczej wystarczających warunków do przejęcia „rządu dusz” w społeczeństwie polskim. »

Edukacja polinistyczna we współczesnej szkole

Szkolna edukacja polonistyczna ma bardzo szeroki zakres. Jej podstawę stanowią teksty literackie i inne teksty kultury, obecne głównie w mediach, takich jak radio, film, telewizja, prasa, Internet. Analiza tych tekstów wymaga nie tylko umiejętności filologicznych, ale też wiedzy historycznej, filozoficznej, teologicznej, socjologicznej, a nawet z dziedziny prawa. Tworzywem dzieł literackich i w większości innych tekstów jest język, który stanowi przedmiot samodzielnej refleksji przekładającej się na zagadnienia z gramatyki opisowej i historycznej, a także ze stylistyki. Stąd też zwyczajowo w przedmiocie język polski wyróżnia się tylko dwa działy: kształcenie literackie (i kulturowe) oraz kształcenie językowe. Wiedza, którą uczeń zdobywa z zakresu literaturoznawstwa i nauki o języku jest sfunkcjonalizowana – służy nabywaniu i doskonaleniu sprawności czytania ze zrozumieniem, poprawnego mówienia i pisania w różnych formach wypowiedzi, krytycznej analizy informacji, refleksyjnej oceny różnorodnych zjawisk kulturowych z przeszłości w dialogu ze współczesnością. Ćwiczenie tych umiejętności podporządkowuje się głównemu celowi, jakim jest wyposażenie młodego człowieka w narzędzia komunikacji personalnej i społecznej umożliwiające mu rozumienie samego siebie i rzeczywistości realnie istniejącej oraz ustawiczny rozwój w potencjalności swojej ludzkiej natury. »

Kołakowski czy Krąpiec?

Sposoby popularyzacji filozofii z perspektywy językoznawczej

Porównanie tekstów popularyzatorskich o. Krąpca i Kołakowskiego każe sądzić, że pierwszy z wymienionych autorów celem prymarnym felietonów uczynił cel poznawczy, który ma prowadzić do realizacji celu formacyjnego. Autor nie kreuje się na zabawiacza, ale występuje w roli nauczyciela-przewodnika: erudyty, humanisty, ale też przewodnika życia duchowego. Kołakowski jest popularyzatorem niejako „profesjonalnym”. Odpowiada na zapotrzebowanie mass mediów i wydawców na taką prezentację filozofii, która przystawałaby do wzorca kultury popularnej, masowej. Przykraja wybrane zagadnienia najstarszej dyscypliny naukowej na potrzeby statystycznego widza czy nabywcy książek szukającego w doznaniach kulturalnych raczej rozrywki niż kontaktu z klasyczną tradycją. »

Cywilizacyjne aspekty polityki Romana Dmowskiego

Pisząc o cywilizacyjnym kontekście działań i myśli Romana Dmowskiego powinniśmy się odnieść nade wszystko do podstaw teorii Feliksa Konecznego, najgłośniejszego polskiego twórcy teorii cywilizacji w dwudziestym wieku. Koneczny sam pisywał na łamach prasy narodowej („Myśl Narodowa”), chociażby więc z tego powodu musiał być znany większości polityków narodowo-demokratycznych. Dla Dmowskiego kluczowym pojęciem w opisie życia społecznego i politycznego był naród. To w tej perspektywie patrzył twórca ruchu narodowego na państwo i politykę. »

Ku trzeciej fali postępu – rozumienie dziejów w futurologii
Alvina Tofflera

Problem rozwoju społeczeństwa informacyjnego to jeden z chętniej podejmowanych w dyskursie publicznym tematów. Jest on związany z nowymi zjawiskami na styku techniki i życia społecznego. Nic dziwnego, że badania naukowe nad samym zjawiskiem, a także jego teoretykami, są w początkowej fazie realizacji. Alvin Toffler należy do awangardy namysłu nad „cywilizacją wiedzy i informacji”. Co więcej, pewne konsekwencje jego interpretacji rozwoju technologicznego stają się obecnie istotną treścią życia społecznego. Wydaje się zatem zasadne krytyczne odczytanie przynajmniej niektórych elementów jego teorii. W przypadku futurologa – zwiastuna przyszłości szczególnie frapujące jest zagadnienie postrzegania przez niego przeszłości i teraźniejszości jako jedynego przecież realnego oparcia dla prognoz. »

Frédéric Chopin – Polish composer and patriot

Frédéric Chopin, a world-famous composer, can be defined in a number of ways in terms of nationality. Some identify him as a Pole, while others claim that he was essentially French. Because of his artistic work, he is also considered a citizen of the world. This lack of clarity and misunderstandings are just as common today as they were in Chopin’s times. “Glasgow Herald” (29 September 1848) announced Chopin’s concert, calling the artist: “Mr. Chopin the great French pianist.” These misunderstandings stemmed from the fact that after the partitions Poland lost its statehood; thus, in the West many could not understand what it meant to be a Pole in exile and under foreign rule. It seems, however, that Chopin’s attitude and personal opinion on this matter are most indicative of his nationality. As Henryk Dobrzycki once wrote, “...he composed works having features so characteristic of the Polish spirit that even if all testimony to him should disappear, his works alone would confirm that their creator must have been no one but a Pole.” »

Fryderyk Chopin – polski kompozytor i patriota

Fryderyk Chopin, kompozytor znany na całym świecie, jest na różny sposób klasyfikowany w sensie narodowościowym. Niektórzy definiują go jako Polaka, inni twierdzą, że zasadniczo był on Francuzem, jeszcze inni, że ze względu na swą twórczość był obywatelem świata. Owe niejasności i nieporozumienia występują tak dziś, jak występowały w czasach Chopina. „Glasgow Herald” (29 September 1848) zapowiadał koncert Chopina określając artystę mianem: „M. Chopin the great French pianist”. Owe nieporozumienia wynikały wówczas z faktu, że Polska po rozbiorach straciła swoją państwowość i na Zachodzie trudno było wielu zrozumieć, na czym polega bycie Polakiem w czasach niewoli i na emigracji. Wydaje się jednak, że o narodowości Chopina najbardziej świadczy postawa artysty, jego osobiste zdanie na ten temat. Jak pisał Henryk Dobrzycki: „...tworzył dzieła posiadające tak znamienne cechy polskiego ducha, że gdyby wszelkie o nim zaginęły świadectwa, już one same by przekonały, że twórcą ich nie mógł być kto inny, jeno Polak”. »

Człowiek w pytaniach i odpowiedziach

Niewielka książeczka Piotra S. Mazura wydana przez Instytut Edukacji Narodowej stawia przede wszystkim najważniejsze ponadczasowe pytania o człowieka. Zawsze aktualne pytania mają swoje stare (myślę o św. Tomaszu i jego XIII wieku), więc często zapomniane odpowiedzi. Kiedy autor przytacza je w kontekście postcywilizacji brzmią już nie jak traktat mędrca, ale jak czytanka z elementarza wypowiadana po raz pierwszy w barbarzyńskiej głuszy. »

Bezduszna antropologia w natarciu

Istnieje współzależność między sposobem rozumienia Boga a religią. Stąd walka z religią była w przeszłości i jest w naszych czasach naznaczona negacją istnienia Boga lub tych z Jego atrybutów, bez których za Boga nie można Go uznać. To jedna, bardziej znana strona medalu. Drugą ujrzymy wówczas, kiedy uświadomimy sobie, że religia jest szczególną relacją człowieka do Boga i dlatego jej pojmowanie w równej mierze zależy od tego za kogo lub co uznajemy Absolut, jak i od sposobu rozumienia człowieka. »

Neutralność światopoglądowa państwa – rzeczywistość czy utopia?

Zgodnie z koncepcją państwa neutralnego światopoglądowo państwo nie może angażować się w spory światopoglądowe obywateli, aby nie popierać żadnej ze stron ideowego (światopoglądowego) sporu. »

Dwa socjalizmy

Z punktu widzenia historycznego mocno zastanawiający jest chaos pojęciowy, jaki dotyczy systemów politycznych i ideologicznych z czasów II wojny światowej. Jako ogólnie przyjęte uznano stwierdzenie, że system hitlerowski w Niemczech zaliczyć można do ustrojów "skrajnie prawicowych", zaś ustrój stalinowski miałby być "skrajnie lewicowy". Powszechne jest używanie terminu "faszyzm" na określenie niemieckiego narodowego socjalizmu, tak jakby nie różnił się on niczym od ustroju włoskiego (Mussolini). Równie wielkie zamieszanie budzi porównywanie nacjonalizmu niemieckiego z nacjonalizmami krajów katolickich, takich jak Hiszpania czy Polska. Taka uproszczona wizja świata powoduje ogromne nieporozumienia i zafałszowania w tzw. polityce historycznej i wywołuje nieprawdopodobny wręcz zamęt. »