Dlaczego „Światoogląd”?

Ten dział wortalu przeznaczony jest do publikacji popularnonaukowych i naukowych tekstów poświęconych szeroko rozumianemu życiu społecznemu. »

Realpolitik a realizm polityczny

Pojęcie realizmu politycznego często jest mylone z oportunizmem albo machiavellizmem. Odmianą tego ostatniego jest Realpolitik (szczególnie á la Bismarck). »

Znaczenie Prymasa

Podejmę się ogólnego „rzucenia okiem” na dorobek wielkiego Prymasa Polski, kardynała Stefana Wyszyńskiego, szczegółowe badania przynależą bowiem do instytutów studiów prymasowskich. W tym roku obchodzimy 30. rocznicę śmierci tego wielkiego Polaka i pasterza Kościoła, zaś 3 sierpnia mija 110 lat od jego urodzin. Młodemu pokoleniu Polaków i Polek znany jest z przekazu rodziców i dziadków, proboszczów i biskupów, ze wspomnień o nim Ojca świętego Jana Pawła II. Nie jest jednak znany z bezpośrednich uroczystości i medialnego przekazu. Raczej nierzadko wiedza o nim sprowadza się do stwierdzenia, że był to ktoś wielki. Bł. Jan Paweł II przecież powiedział, że bez niego nie byłoby Papieża-Polaka i że zasługuje on na miano „Prymasa Tysiąclecia”. Człowiek jest bytem rozumnym, który potrzebuje znajomości racji, by głęboko rozumieć dane rzeczywistości i słowa. Jakie racje stoją za takimi sformułowaniami i admiracjami? »

Łużyckie debaty polityczne

Serbołużyckie Stronnictwo Narodowe/Łużycki Alians a Związek Serbów Łużyckich „Domowina” – dyskusje i spory

Serbowie łużyccy nazywani również Łużyczanami lub Serbołużyczanami są narodem słowiańskim mieszkającym w Niemczech na obszarze Łużyc Górnych, wchodzących w skład Saksonii, oraz Łużyc Dolnych, należących do Brandenburgii. W społeczeństwie łużyckim toczą się liczne dyskusje na tematy społeczne i polityczne. Debata publiczna prowadzona jest zarówno na łamach prasy, na zebraniach i spotkaniach, jak również w Internecie. W niniejszym artykule zostaną omówione niektóre tematy dyskutowane przez Łużyczan. Przedstawione będą stosunki pomiędzy Serbołużyckim Stronnictwem Narodowym a „Domowiną”, ze szczególnym uwzględnieniem poglądów i ocen formułowanych wobec pierwszej z wymienionych organizacji. Trzeba przy tym pamiętać, że relacje między jedyną łużycką partią a Związkiem Serbów Łużyckich stanowią zaledwie wycinek – choć ciekawy – tego, nad czym debatują Łużyczanie. »

Państwo totalitarne wobec Kościoła katolickiego

Państwa totalitarne w XX wieku zbudowane były nade wszystko na socjalistycznych, utopijnych ideologiach. Kościół w tych systemach był odbierany jako wróg numer jeden. Było to związane z wojną ideologiczną, dotykającą podstaw rozumienia życia zarówno indywidualnego, jak i społecznego w państwie. Ideologie socjalistyczne kreowały i podawały do wierzenia jakby nowy model raju na ziemi, wizji zbawienia człowieka poprzez idealny system państwowy. Kościół nastawiony na transcendencję dawał podmiotowość człowiekowi i stawał wielokrotnie w obronie wolności ludzkiej. W tej sytuacji państwa totalitarne traktowały Kościół jako konkurenta w walce o rząd dusz. »

Pius XI – w obronie chrześcijańskiej cywilizacji

Szczególnym następcą i kontynuatorem spuścizny bł. Piusa IX okazał się Ambrogio Damiano Achille Ratti (1857-1939). 10 lutego tego roku obchodzi 72. rocznicę jego śmierci. Administrator a następnie nuncjusz apostolski w Polsce, wykazujący podobną bliskość względem Polaków, jak jego wspaniały wyżej wspomniany Poprzednik. Pozostał w Warszawie w 1920 r. w czasie najazdu bolszewików. Widzimy w tym chlubną kontynuację postawy bł. Piusa IX. Poza Bogiem nie bał się nikogo, nawet komunistycznej nacierającej bestii. I Stolica Polski nie została zdobyta! »

Relacje między społecznościami naczelnymi w myśli
o. Jacka Woronieckiego OP

Przemiany w systemie międzynarodowym ostatnich dwudziestu lat stały się źródłem wielu wyrazistych sformułowań ogólnych dotyczących charakteru relacji pomiędzy takimi formacjami społecznymi, jak: narody i państwa, różnie rozumiane regiony i cywilizacje, religie uniwersalne, a także organizacje między- i ponadnarodwe oraz społeczność globalna. Rzekomemu końcowi historii przeciwstawiano zderzenia cywilizacji, rzekomo nieuchronnej globalizacji wzrost separatyzmów i nacjonalizmów. Równie głośne były hasła dialogu między religiami, jak i wybuchy fundamentalizmu religijnego. Co na tak postawiony temat może nam powiedzieć filozofia klasyczna? Sięgnijmy do tomistycznej myśli społeczna o. Jacka Woronieckiego OP. »

Pontyfikat Jana Pawła II – drogi do beatyfikacji

W Polsce nie trzeba szczególnie uwydatniać znaczenia pontyfikatu Jana Pawła II, ponieważ Polacy szeroko je odczuwają i uznają. W osobie Karola Wojtyły Polak, Słowianin pierwszy raz w historii Kościoła zasiadł na Stolicy Piotrowej. Ten fakt jest niezwykle znaczący dla nas, Polaków. Warto się jednak zastanowić, co on przyniósł całemu Kościołowi Powszechnemu? W Polsce refleksja nad tym pontyfikatem z podanej powyżej racji sprowadza się nierzadko do emfazy i entuzjazmu. Zaciemnia ta postawa możliwość stwierdzenia faktycznych ważnych i pozytywnych wartości wniesionych przez Jana Pawła II. W tym krótkim artykule próbuję zaprezentować syntezę i zasygnalizować bogactwo dorobku polskiego Papieża, jego atuty i walory. »

Bł. Pius IX – ku chwale prawdziwej wiary

Co niezwykłego przynosi osoba Piusa IX, stając się wzorem dla całego Kościoła? Giovanni Maria Mastai Ferretti (1792-1878) jest jednym z najwybitniejszych przedstawicieli Kościoła katolickiego w całej jego historii. Niezłomny i nieustraszony. Ten Namiestnik Chrystusowy wyniósł papiestwo do szczytu moralnego, duchowego i doktrynalnego znaczenia i powagi. Był suwerenny w całkowitym sensie tego słowa. Nie wchodził w układy z nikim, kto nie respektował prawa Bożego. Stwierdził w swej encyklice inauguracyjnej, a zarazem programowej „Qui pluribus”, że Kościół katolicki jest znakiem podniesionym dla narodów, za którego wiarygodnością świadczą liczne i silne znamiona prawdziwości, a Papież rzymski jest ojcem całego chrześcijańskiego świata przeznaczonym do prowadzenia go w prawdzie i sprawiedliwości. »

Wychowanie w czasach kryzysu autorytetu

Jednym z przejawów współczesnego kryzysu autorytetu jest wyraźny zanik uznania jednych grup społecznych dla drugich. Nikłym autorytetem cieszą się dziś elity polityczne i kulturalne. Podobnie niewielki jest autorytet przedstawicieli zawodów wymagających społecznego zaufania i odgrywających tak istotną rolę w życiu publicznym jak nauczyciel, lekarz, prawnik czy dziennikarz. Coraz trudniej zachować w dzisiejszym społeczeństwie autorytet instytucjom takim, jak szkoła czy Kościół. Nawet autorytet papieża bywa kwestionowany, i to także wśród wierzących. Wszystko to godzi w życie społeczne i w wychowanie, którego podstawą jest zaufanie przede wszystkim do autorytetów. »

Polska i niemiecka polityka historyczna ostatnich dwóch dekad

Pojęcie polityki historycznej stało się jednym z najbardziej modnych w ostatnich latach. Jej rozumienie jest zdecydowanie uzależnione od uznawanej koncepcji filozoficznej oraz od uwarunkowań cywilizacyjnych. W rozumieniu klasycznym (łacińskim) polityka historyczna powinna polegać przede wszystkim na promowaniu prawdy o przeszłości, w szczególności przeszłości własnego narodu. Nie ulega wątpliwości, że na szczególną uwagę zasługuje pokazanie wzajemnych relacji na tym poziomie politykowania, jakie zachodzą między Polską a jej sąsiadami. Za przedmiot porównania wziąłem Niemcy i Polskę, dwa kraje w sposób zasadniczy skonfliktowane w dwudziestym wieku. »

Czy Instrukcja „Erga migrantes” dotyczy Polaków na Wschodzie?

Zapoznanie się z zasadami i wskazaniami instrukcji „Erga migrantes” przekonuje, że dotyczą one nie tylko migrantów. Pośrednio odnoszą się one i do innych kategorii osób pozostających poza krajem ojczystym, np. do ludności polskiej na Wschodzie, stanowiącej tam w różnych krajach autochtoniczne mniejszości narodowe. By dokładniej odpowiedzieć na postawione w tytule pytanie, należy ukazać trudną sytuację religijną Polaków na Wschodzie. »

Romania in Polish foreign policy 1918 – 1939

Poland and Romania emerged victorious as countries and nations from the First World War. The Polish state regained independence after 123 years under foreign rule as a result of the unexpected defeat of all the three partitioners (Germany, Austria-Hungary and Russia). Having fought on the Entente side during the war, Romania gained large territories from Hungary (Transylvania) on the one side, and Russia (Bessarabia) on the other. Because of this, both countries entered the interwar period under serious threat. Poland was threatened by Germany and Soviet Russia, which did not accept the Versailles order, while Romania by Hungary and Soviet Russia. Thus, both countries wanted the Versailles order to be maintained; they both had at least one common enemy. »

Ocalić Polskę i Europę

Rozważania na kanwie najnowszej książki Jana Marii Jackowskiego

Sięgając po kolejną książkę autorstwa Jana Marii Jackowskiego czytelnik poszukujący prawdziwościowego podejścia do polityki polskiej może poczuć się ukontentowany. Najczęściej wszak w patriotycznej części tzw. publicystyki politycznej mamy do czynienia z potężną emocjonalnością, burzącą klasyczne kanony logicznego wywodu. Owa postromantyczna emocjonalność budzi w społeczeństwie uczucia patriotyczne, nie buduje jednak myśli politycznej z prawdziwego zdarzenia. Brak takiej myśli był odczuwalny w Polsce przez większą część dziewiętnastego wieku, dzisiaj doskwiera szczególnie. Jackowski należy do tych analityków, którzy w sposób twórczy wydaje się odwoływać do narodowej myśli politycznej, zdefiniowanej przed laty przez środowisko związane z Romanem Dmowskim. Możemy zatem czytać Jackowskiego, jako człowieka na samym początku definiującego siebie jako realistę. »

Naród i jego elity

Życie człowieka jako istoty społecznej nie jest możliwe bez wspólnot naturalnych, do których zaliczyć należy rodzinę, naród i państwo. Rodziną kierują rodzice, natomiast narodem i państwem elity – osoby wyróżniające się w społeczności z racji posiadanej władzy, wiedzy i umiejętności czy prestiżu. O ile jednak w państwie przynależność do elity i jej rola jest dookreślona przez opisane prawem funkcje publiczne, o tyle w narodzie wskazanie elity i jej zadań jest o wiele trudniejsze. Tymczasem w rozwoju duchowym człowieka i realizacji celu ostatecznego naród odgrywa równie znaczącą rolę, co i państwo. »

Obóz Wielkiej Polski

Między politycznym realizmem a romantyzmem

Obóz Wielkiej Polski to organizacja, która do dziś wywołuje duże kontrowersje, dla jednych stanowi koronny dowód na „faszyzację” obozu narodowego w latach międzywojennych, inni chcą w niej widzieć wyraz nowego ducha, który przedstawiciele młodej generacji narodowców tchnęli w tetryczejącą endecję. W obydwu tych opiniach można odnaleźć trochę prawdy, jednak pytanie, na które przede wszystkim należałoby sobie odpowiedzieć brzmi: skąd potrzeba stworzenia tego rodzaju struktury? Co zadecydowało o tym, iż powołano ją do życia? Jakie zadania przed nią stawiano, jaką rolę dla niej przewidywano, a jaką spełniła? »

Inwigilacja prorządowych partii politycznych przez Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Lublinie

Od powstania Resortu Bezpieczeństwa Publicznego w 1944 r. jednym z głównych zadań aparatu bezpieczeństwa publicznego było inwigilowanie oraz obserwowanie działalności poszczególnych partii politycznych. Informacje te znajdziemy w różnego rodzaju raportach czy sprawozdaniach, który wysyłane były przez różne terenowe Urzędy Bezpieczeństwa do Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Lublinie. Resort zdawał sobie sprawę, że samo jego istnienie nie zapewni ani rządowi ani Polskiej Partii Robotniczej wystarczających warunków do przejęcia „rządu dusz” w społeczeństwie polskim. »

Edukacja polinistyczna we współczesnej szkole

Szkolna edukacja polonistyczna ma bardzo szeroki zakres. Jej podstawę stanowią teksty literackie i inne teksty kultury, obecne głównie w mediach, takich jak radio, film, telewizja, prasa, Internet. Analiza tych tekstów wymaga nie tylko umiejętności filologicznych, ale też wiedzy historycznej, filozoficznej, teologicznej, socjologicznej, a nawet z dziedziny prawa. Tworzywem dzieł literackich i w większości innych tekstów jest język, który stanowi przedmiot samodzielnej refleksji przekładającej się na zagadnienia z gramatyki opisowej i historycznej, a także ze stylistyki. Stąd też zwyczajowo w przedmiocie język polski wyróżnia się tylko dwa działy: kształcenie literackie (i kulturowe) oraz kształcenie językowe. Wiedza, którą uczeń zdobywa z zakresu literaturoznawstwa i nauki o języku jest sfunkcjonalizowana – służy nabywaniu i doskonaleniu sprawności czytania ze zrozumieniem, poprawnego mówienia i pisania w różnych formach wypowiedzi, krytycznej analizy informacji, refleksyjnej oceny różnorodnych zjawisk kulturowych z przeszłości w dialogu ze współczesnością. Ćwiczenie tych umiejętności podporządkowuje się głównemu celowi, jakim jest wyposażenie młodego człowieka w narzędzia komunikacji personalnej i społecznej umożliwiające mu rozumienie samego siebie i rzeczywistości realnie istniejącej oraz ustawiczny rozwój w potencjalności swojej ludzkiej natury. »

Kołakowski czy Krąpiec?

Sposoby popularyzacji filozofii z perspektywy językoznawczej

Porównanie tekstów popularyzatorskich o. Krąpca i Kołakowskiego każe sądzić, że pierwszy z wymienionych autorów celem prymarnym felietonów uczynił cel poznawczy, który ma prowadzić do realizacji celu formacyjnego. Autor nie kreuje się na zabawiacza, ale występuje w roli nauczyciela-przewodnika: erudyty, humanisty, ale też przewodnika życia duchowego. Kołakowski jest popularyzatorem niejako „profesjonalnym”. Odpowiada na zapotrzebowanie mass mediów i wydawców na taką prezentację filozofii, która przystawałaby do wzorca kultury popularnej, masowej. Przykraja wybrane zagadnienia najstarszej dyscypliny naukowej na potrzeby statystycznego widza czy nabywcy książek szukającego w doznaniach kulturalnych raczej rozrywki niż kontaktu z klasyczną tradycją. »

Cywilizacyjne aspekty polityki Romana Dmowskiego

Pisząc o cywilizacyjnym kontekście działań i myśli Romana Dmowskiego powinniśmy się odnieść nade wszystko do podstaw teorii Feliksa Konecznego, najgłośniejszego polskiego twórcy teorii cywilizacji w dwudziestym wieku. Koneczny sam pisywał na łamach prasy narodowej („Myśl Narodowa”), chociażby więc z tego powodu musiał być znany większości polityków narodowo-demokratycznych. Dla Dmowskiego kluczowym pojęciem w opisie życia społecznego i politycznego był naród. To w tej perspektywie patrzył twórca ruchu narodowego na państwo i politykę. »

Ku trzeciej fali postępu – rozumienie dziejów w futurologii
Alvina Tofflera

Problem rozwoju społeczeństwa informacyjnego to jeden z chętniej podejmowanych w dyskursie publicznym tematów. Jest on związany z nowymi zjawiskami na styku techniki i życia społecznego. Nic dziwnego, że badania naukowe nad samym zjawiskiem, a także jego teoretykami, są w początkowej fazie realizacji. Alvin Toffler należy do awangardy namysłu nad „cywilizacją wiedzy i informacji”. Co więcej, pewne konsekwencje jego interpretacji rozwoju technologicznego stają się obecnie istotną treścią życia społecznego. Wydaje się zatem zasadne krytyczne odczytanie przynajmniej niektórych elementów jego teorii. W przypadku futurologa – zwiastuna przyszłości szczególnie frapujące jest zagadnienie postrzegania przez niego przeszłości i teraźniejszości jako jedynego przecież realnego oparcia dla prognoz. »

Frédéric Chopin – Polish composer and patriot

Frédéric Chopin, a world-famous composer, can be defined in a number of ways in terms of nationality. Some identify him as a Pole, while others claim that he was essentially French. Because of his artistic work, he is also considered a citizen of the world. This lack of clarity and misunderstandings are just as common today as they were in Chopin’s times. “Glasgow Herald” (29 September 1848) announced Chopin’s concert, calling the artist: “Mr. Chopin the great French pianist.” These misunderstandings stemmed from the fact that after the partitions Poland lost its statehood; thus, in the West many could not understand what it meant to be a Pole in exile and under foreign rule. It seems, however, that Chopin’s attitude and personal opinion on this matter are most indicative of his nationality. As Henryk Dobrzycki once wrote, “...he composed works having features so characteristic of the Polish spirit that even if all testimony to him should disappear, his works alone would confirm that their creator must have been no one but a Pole.” »

Fryderyk Chopin – polski kompozytor i patriota

Fryderyk Chopin, kompozytor znany na całym świecie, jest na różny sposób klasyfikowany w sensie narodowościowym. Niektórzy definiują go jako Polaka, inni twierdzą, że zasadniczo był on Francuzem, jeszcze inni, że ze względu na swą twórczość był obywatelem świata. Owe niejasności i nieporozumienia występują tak dziś, jak występowały w czasach Chopina. „Glasgow Herald” (29 September 1848) zapowiadał koncert Chopina określając artystę mianem: „M. Chopin the great French pianist”. Owe nieporozumienia wynikały wówczas z faktu, że Polska po rozbiorach straciła swoją państwowość i na Zachodzie trudno było wielu zrozumieć, na czym polega bycie Polakiem w czasach niewoli i na emigracji. Wydaje się jednak, że o narodowości Chopina najbardziej świadczy postawa artysty, jego osobiste zdanie na ten temat. Jak pisał Henryk Dobrzycki: „...tworzył dzieła posiadające tak znamienne cechy polskiego ducha, że gdyby wszelkie o nim zaginęły świadectwa, już one same by przekonały, że twórcą ich nie mógł być kto inny, jeno Polak”. »

Człowiek w pytaniach i odpowiedziach

Niewielka książeczka Piotra S. Mazura wydana przez Instytut Edukacji Narodowej stawia przede wszystkim najważniejsze ponadczasowe pytania o człowieka. Zawsze aktualne pytania mają swoje stare (myślę o św. Tomaszu i jego XIII wieku), więc często zapomniane odpowiedzi. Kiedy autor przytacza je w kontekście postcywilizacji brzmią już nie jak traktat mędrca, ale jak czytanka z elementarza wypowiadana po raz pierwszy w barbarzyńskiej głuszy. »

Bezduszna antropologia w natarciu

Istnieje współzależność między sposobem rozumienia Boga a religią. Stąd walka z religią była w przeszłości i jest w naszych czasach naznaczona negacją istnienia Boga lub tych z Jego atrybutów, bez których za Boga nie można Go uznać. To jedna, bardziej znana strona medalu. Drugą ujrzymy wówczas, kiedy uświadomimy sobie, że religia jest szczególną relacją człowieka do Boga i dlatego jej pojmowanie w równej mierze zależy od tego za kogo lub co uznajemy Absolut, jak i od sposobu rozumienia człowieka. »

Neutralność światopoglądowa państwa – rzeczywistość czy utopia?

Zgodnie z koncepcją państwa neutralnego światopoglądowo państwo nie może angażować się w spory światopoglądowe obywateli, aby nie popierać żadnej ze stron ideowego (światopoglądowego) sporu. »

Dwa socjalizmy

Z punktu widzenia historycznego mocno zastanawiający jest chaos pojęciowy, jaki dotyczy systemów politycznych i ideologicznych z czasów II wojny światowej. Jako ogólnie przyjęte uznano stwierdzenie, że system hitlerowski w Niemczech zaliczyć można do ustrojów "skrajnie prawicowych", zaś ustrój stalinowski miałby być "skrajnie lewicowy". Powszechne jest używanie terminu "faszyzm" na określenie niemieckiego narodowego socjalizmu, tak jakby nie różnił się on niczym od ustroju włoskiego (Mussolini). Równie wielkie zamieszanie budzi porównywanie nacjonalizmu niemieckiego z nacjonalizmami krajów katolickich, takich jak Hiszpania czy Polska. Taka uproszczona wizja świata powoduje ogromne nieporozumienia i zafałszowania w tzw. polityce historycznej i wywołuje nieprawdopodobny wręcz zamęt. »