28. kwietnia – Jacques Maritain (rocznica śmierci)

Dnia 28 kwietnia br. przypada rocznica śmierci Jacquesa Maritaina jednego z najwybitniejszych filozofów XX wieku, katolickiego myśliciela zwanego „mistrzem naszych czasów”, pisarza, wykładowcy wielu uczelni w Europie i Ameryce. Dobitnym wyrazem zasług Maritaina jest stwierdzenie papieża Pawła VI, iż czuje się uczniem Maritaina.

Jacques Maritain urodził się w listopadzie 1882 r. w Paryżu. Jego ojciec nazywał siebie katolikiem, ale w życiu Pawła Maritaina nie było faktów, które by to potwierdzały. Matka Genowefa pochodziła z liberalnej rodziny protestanckiej. Dorastał więc w rodzinie, w której nie było żywej wiary. W latach młodości podobały się Maritainowi teorie ateistycznego socjalizmu, zapragnął poświęcić swe życie sprawie proletariatu i przygotowaniom do powszechnej rewolucji. Studiował nauki przyrodnicze i filozofię na paryskiej Sorbonie. Podczas studiów poznał Raissę Umancow, młodą Żydówkę pochodzącą z Rosji, z którą ożenił się w 1904 r. Młodzi intelektualiści przeżywają jednak kryzys wewnętrzny związany z brakiem sensu życia. Rozpoczynają więc poszukiwania i zbliżają się do chrześcijaństwa. W czerwcu 1906 r. oboje przechodzą na katolicyzm, przyjmują chrzest i sakrament Eucharystii. Fakt przyjęcia katolicyzmu niewątpliwie utrudnił Maritainowi karierę akademicką. Wkrótce oboje państwo Maritainowie stykają się z pismami św. Tomasza z Akwinu, które wywierają na nich ogromny wpływ do tego stopnia, iż do końca swych dni będą zwolennikami i kontynuatorami tomizmu. Ich dom stał się miejscem spotkań wybitnych intelektualistów. Bywali w nim: Nikołaj Bierdiajew, Étienne Gilson, późniejszy kardynał ks. Charles Journet, a także François Muriac i Emmanuel Mounier. Po wojnie przez kilka lat Maritain był ambasadorem Francji przy Watykanie. Po śmierci żony w 1960 r. przeprowadził się w okolice Tuluzy, gdzie zamieszkał w zgromadzeniu Małych Braci. W 1965 r. na zakończenie Soboru Watykańskiego II został wezwany do Rzymu, gdzie z rąk Pawła VI otrzymał orędzie do świata nauki. W 1970 r. Maritain wstąpił do nowicjatu Małych Braci, a w następnym roku złożył u nich śluby zakonne. Zmarł 28 kwietnia 1973 r. w Tuluzie. Pozostawił po sobie kilkaset publikacji w tym ponad 40 książek. Wywarł znaczący wpływ na współczesne chrześcijaństwo nie tylko przez to, co głosił i napisał, ale również poprzez autentyczną postawę ludzką i katolicką jaką prezentował. Był bezsprzecznie osobowością wielkiego wymiaru. Przez lata był głośny w świecie nauki i często podziwiany, jednak zachował skromność i prostotę w kontaktach osobistych.

Był przyjacielem naszego kraju. W 1934 r. uczestniczył w Międzynarodowym Kongresie Filozofii Tomistycznej w Poznaniu. Polska była jednym z pierwszych krajów, gdzie Maritain przedstawił własną wizję, koncepcję państwa chrześcijańskiego. Pozostawał w zażyłych stosunkach z myślicielami i działaczami katolickimi w Polsce, zwłaszcza z ks. Władysławem Korniłowiczem i ośrodkiem w Laskach pod Warszawą.

Znamy myślicieli, dla których najlepszym zwieńczeniem życia miało być samobójstwo, niektórzy wybrali tę drogę. Byli jednak i tacy, którzy wcześniej głosili zwieńczenie życia samobójstwem, a potem po raz kolejny żenili się i korzystali z radości życia. Jacques Maritain nie był drogowskazem wskazującym drogę, który sam tą drogą nie chodzi. Pasja badacza i uczonego współżyła u niego z modlitwą i życiem kontemplatywnym. Mawiał, iż ten kto chce lepiej służyć ludziom musi więcej czasu spędzać na kolanach. Był wielkim intelektualistą ciągle poszukującym obiektywnej prawdy, ale równie cenił wartości moralne i religijne. Przypominał słowa św. Tomasza, że błąd w poznaniu rzeczy przyrodzonych prowadzi do błędu w poznaniu Boga i umysły ludzkie od Boga odwodzi, dlatego tak ważna jest filozofia realistyczna, która uczy właściwego spojrzenia na świat rzeczy i osób. Ostatnie lata życia spędził w bardzo skromnych warunkach materialnych w klasztorze Małych Braci. Było to prawdziwe zwieńczenie życia oddanego prawdzie.

Dziś oddajemy hołd zarówno intelektowi jak i moralnej i religijnej postawie wielkiego uczonego Jacquesa Maritaina. Pochylamy się nad tą postacią, kiedy świat dotyka głęboki kryzys kultury, kryzys człowieka; kiedy żywe są w nas obawy czy nasze pokolenie ocali kulturę prawdziwie ludzką i prawdziwie chrześcijańską. W tych zmaganiach wspiera nas to, co pozostawił po sobie Jacques Maritain. A pozostawił filozofię ciągle żywą, pokorną wobec rzeczywistości, bezinteresownie poszukującą prawdy, otwartą na pytania dzisiejszego człowieka.